Η νέα ανεστραμμένη Διατροφική Πυραμίδα των ΗΠΑ προκαλεί αντιδράσεις. Τι αλλάζει όμως σ’ αυτή τη νέα πυραμίδα; Σε γενικές γραμμές οι νέες Διατροφικές Οδηγίες των ΗΠΑ για το 2025–2030 σηματοδοτούν μια σημαντική ανατροπή στη διατροφική πυραμίδα, δίνοντας προτεραιότητα στην ποιοτική πρωτεΐνη και τα λιπαρά έναντι των φυτικών τροφών. Δες πιο κάτω την επιστημονική αξιολόγηση του Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου. Ο Συ.Δι.Κυ. αναλύει κριτικά τις αλλαγές, τα επιστημονικά κενά και τις επιπτώσεις τους στη δημόσια υγεία. Απλά, θα πρέπει να θυμάσαι: Η διατροφή δεν είναι μόδα… Είναι προσωπική υπόθεση υγείας.

Οι Διατροφικές Οδηγίες αποτελούν βασικό εργαλείο δημόσιας υγείας, επηρεάζοντας όχι μόνο τις ατομικές διατροφικές επιλογές, αλλά και τις εθνικές πολιτικές, την εκπαίδευση και τη βιομηχανία τροφίμων. Οι νέες Διατροφικές Οδηγίες των ΗΠΑ με την αντεστραμμένη Διατροφική Πυραμίδα για την περίοδο 2025–2030 παρουσιάζονται ως μια ριζική στροφή προς την «πραγματική τροφή», με έμφαση στην αυξημένη πρόσληψη πρωτεΐνης, τα υγιεινά λιπαρά και τον περιορισμό των υπερεπεξεργασμένων προϊόντων.
Ωστόσο, πίσω από την απλοποιημένη εικόνα της νέας ανεστραμμένης διατροφικής πυραμίδας, αναδύονται σοβαρά επιστημονικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά ερωτήματα. Γι’ αυτό σήμερα σου παρουσιάζουμε μια αναλυτική επεξήγηση και κριτική αξιολόγηση των Οδηγιών από τον Σύνδεσμο Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου (Συ.Δι.Κυ.), με στόχο να φωτίσουμε τόσο τα θετικά τους σημεία όσο και τις σημαντικές ελλείψεις, να συγκριθούν με διεθνή επιστημονικά πρότυπα και να αναδειχθεί η ανάγκη για μια πιο ολιστική, εξατομικευμένη και επιστημονικά ουδέτερη προσέγγιση στη διατροφή και την υγεία.

Ποιο είναι το βασικό μήνυμα των νέων οδηγιών

Οι νέες Διατροφικές Οδηγίες 2025–2030 σηματοδοτούν μια σημαντική μεταστροφή στη διατροφική πολιτική των ΗΠΑ, δίνοντας έμφαση σε λιγότερα υπερεπεξεργασμένα προϊόντα, περισσότερα «πραγματικά» τρόφιμα και αυξημένη πρόσληψη ποιοτικής πρωτεΐνης και υγιεινών λιπαρών. Στόχος των Οδηγιών βάση των δημιουργών τους είναι η βελτίωση της δημόσιας υγείας και η μείωση της παχυσαρκίας, του διαβήτη τύπου 2 και των καρδιαγγειακών νοσημάτων, αλλά και η απλοποίηση των διατροφικών συστάσεων για το ευρύ κοινό μέσα από πιο απλές και κατανοητές συστάσεις. Ο Σύνδεσμος Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου (Συ.Δι.Κυ.), αναγνωρίζει τη θετική κατεύθυνση προς την αποθάρρυνση της υπερκατανάλωσης ζάχαρης, την ενίσχυση των φυσικών, ολόκληρων τροφών και τη σαφή απόρριψη των πρόχειρων σνακ και ροφημάτων με πρόσθετα. Παράλληλα, ενθαρρύνει την ενημέρωση και την εκπαίδευση του κοινού για πιο υγιεινές διατροφικές επιλογές.

Η νέα αντεστραμμένη Διατροφική Πυραμίδα: Τι προτείνει με απλά λόγια

1. Περισσότερη ποιοτική πρωτεΐνη

Η συνιστώμενη πρόσληψη αυξάνεται από τα 0,8 g/kg στα 1,2–1,6 g/kg σωματικού βάρους ημερησίως. Προτείνονται τόσο ζωικές όσο και φυτικές πηγές, όπως κρέας, ψάρι, αυγά, γαλακτοκομικά, γιαούρτι, τυρί (βρίσκονται στην κορυφή πυραμίδας). Επίσης, δεν αποκλείονται τα πλήρη γαλακτοκομικά (όχι μόνο light).

Για παράδειγμα, ένα άτομο 68 κιλών από 54gr πρωτεΐνης την ημέρα, τώρα μπορεί να προσλαμβάνει σε 82–109gr πρωτεΐνης την ημέρα.

Οι ξηροί καρποί (αν περιορισμένοι, εμφανίζονται χαμηλά στην πυραμίδα) και υγιεινά λιπαρά.
Ωστόσο, τα όσπρια – βασικός πυλώνας της Μεσογειακής Διατροφής- απουσιάζουν σχεδόν πλήρως από την οπτική αναπαράσταση της πυραμίδας.

Κριτική: Ορισμένοι ειδικοί (π.χ. Harvard, ΑΗΑ) θεωρούν ότι αυτή η προσέγγιση δεν ευθυγραμμίζεται με τα δεδομένα που συνδέουν το κόκκινο κρέας με καρδιοπάθειες και εκφράζουν ανησυχία για την αυξημένη προβολή του κόκκινου κρέατος και των πλήρων λιπαρών, αφού έχουν συνδεθεί με τις καρδιοπάθειες , ορισμένα είδη καρκίνου, οι ρευματοπαθειες.

Οι ειδικοί τονίζουν πως οι περισσότεροι Αμερικανοί ήδη καταναλώνουν αρκετή πρωτεΐνη. Επίσης, έρευνα του Συνδέσμου Διαιτολόγων Διατροφολόγων Κύπρου δείχνει κατανάλωση πρωτεΐνης από Κύπριους καταναλωτές της τάξης του 40% των ημερήσιων θερμίδων σε σύγκριση με το 12-20% της  γενικής σύστασης (2005-2010).

2. Υγιεινά λιπαρά

Δίνεται έμφαση στο ελαιόλαδο, το αβοκάντο, τους ξηρούς καρπούς και τα λιπαρά ψάρια (που περιέχουν ω-3), ενώ δεν αποκλείονται τα πλήρη γαλακτοκομικά.

Ωστόσο, δεν ξεχωρίζει καθαρά ανάμεσα σε «καλά» και «κακά» λιπαρά (π.χ. κορεσμένα ζωικά λίπη ή trans). Ενώ συστείνει να «επιστρέψουμε στα πραγματικά φαγητά» (ολόπαχα κρέατα και γαλακτοκομικά προϊόντα)- στα μικρά γράμματα των οδηγιών αναφέρει 10% κορεσμένα λιπαρά-που είναι οξύμωρο!

Κώδωνας κίνδυνου: Δεν υπάρχουν σαφείς οπτικές ή ποιοτικές ενδείξεις.

3. Φρούτα και λαχανικά

Παρότι τα φρούτα και τα λαχανικά είναι σημαντικά, η θέση τους στη νέα πυραμίδα έχει μειωθεί σε σχέση με την παλαιότερη σύσταση των 4.5+ μερίδων. Συστήνονται καθημερινά, αλλά σε μειωμένες ποσότητες. Περίπου 3 μερίδες λαχανικών και 2 φρούτων ημερησίως, αποκλειστικά σε ολόκληρη μορφή και όχι ως χυμοί.

Αντίδραση: Διεθνείς οργανισμοί (EFSA, WHO) τονίζουν τον κίνδυνο για μειωμένη μικροβιακή υγεία και χρόνιες παθήσεις. Συγκεκριμένα, η EFSA (Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων) επισημαίνει ότι αυτό πληγώνει τη μικροβιακή υγεία του εντέρου και αυξάνει τον κίνδυνο χρόνιων παθήσεων.

Προσοχή: Οι νέες συστάσεις μειώνουν σχεδόν στο μισό την ημερήσια συνιστώμενη ποσότητα φρούτων και λαχανικών (από 4.5 φλιτζάνια σε περίπου 2.5–3), κάτι που προκαλεί έκπληξη στους ειδικούς.

4. Δημητριακά ολικής άλεσης

Ενώ παλιότερα τα δημητριακά ολικής άλεσης αποτελούσαν το μεγαλύτερο ποσοστό διατροφής, τώρα μετακινούνται στη βάση της πυραμίδας, όχι ως κεντρικός άξονας της διατροφής αλλά ως υποστηρικτικό στοιχείο. Προτείνεται η κατανάλωσή τους με μέτρο (2–4 μερίδες ημερησίως), πάντα ολικής άλεσης- και αποφυγή λευκών και επεξεργασμένων υδατανθράκων.

5. Υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα

Τα υπερεπεξεργασμένα περιέχουν πρόσθετα, ζάχαρη, ραφιναρισμένα λίπη, αλάτι και βελτιωτικά.
Έχουν συνδεθεί με σοβαρά προβλήματα υγείας: Διαβήτης τύπου 2, Καρδιοπάθειες, Παχυσαρκία, Καρκίνος, Κατάθλιψη & νοητική έκπτωση.

Τώρα συνιστάται αυστηρός περιορισμός αναψυκτικών, σνακ και τροφίμων με πρόσθετα και τεχνητά γλυκαντικά, αν και δεν υπάρχει σαφής οπτική κατηγοριοποίησή τους στην πυραμίδα.

♦ Να θυμήσουμε ότι οι παλιές πυραμίδες τοποθετούσαν γλυκά/σνακ στην κορυφή με προειδοποίηση (“χρησιμοποιήστε σπάνια”)

Κώδωνας κίνδυνου: Εδώ απουσιάζει εντελώς η έννοια του περιορισμού ή αποφυγής. Δεν φαίνεται πουθενά τι ΔΕΝ πρέπει να τρώμε. Υπάρχει μήπως κάποια σκοπιμότητα;

6. Ζάχαρη, αλάτι και αλκοόλ

Η προστιθέμενη ζάχαρη περιορίζεται στο <6% των ημερήσιων θερμίδων (~36g άνδρες, 26g γυναίκες), το νάτριο κάτω από 2.300 mg/ημέρα (προτίμησε μυρωδικά/μπαχαρικά). Για το αλκοόλ δεν προτείνεται “ασφαλές” όριο, γενικά να αποφεύγεται. Ωστόσο, το μήνυμα είναι σαφές: ΟΣΟ ΛΙΓΟΤΕΡΟ, ΤΟΣΟ ΚΑΛΥΤΕΡΑ.

Και με τις μερίδες τί γίνεται; 

Οι νέες Διατροφικές Οδηγίες 2025–2030 δεν αναφέρονται στο μέγεθος μερίδας ή τις ποσότητες. Η αλήθεια είναι ότι χωρίς αριθμούς, ο μέσος πολίτης δυσκολεύεται να κατανοήσει πόσο να φάει.

Κώδωνας κίνδυνου: Οι ποσότητες (π.χ. 3 μερίδες λαχανικών) αναφέρονται μόνο στο συνοδευτικό κείμενο, όχι στην εικόνα.

Σε τι διαφέρει η ανεστραμμένη διατροφική πυραμίδα

Η αρχική διατροφική πυραμίδα προωθήθηκε το 1992 και αναθεωρείται κάθε 5 χρόνια. Το 2005 προστέθηκε η φυσική δραστηριότητα. Το 2011 αντικαταστάθηκε από το MyPlate – ένα πιάτο με χωρίσματα (1/2 λαχανικά/φρούτα, ¼ Πρωτεϊνούχες τροφές, ¼ αμυλούχες τροφές).

Η νέα πυραμίδα αντιστρέφει την παραδοσιακή λογική της πυραμίδας και κάνει μια ριζική αλλαγή: Στην κορυφή περιλαμβάνει τρόφιμα που παλαιότερα θεωρούνταν μέτριας ή χαμηλής κατανάλωσης. Δίνει προτεραιότητα στην πρωτεΐνη, τα υγιεινά λιπαρά (ζωικά και φυτικά) και τα γαλακτοκομικά, τοποθετώντας τα πάνω-πάνω, δηλαδή ως βάση της διατροφής. 

Ανατροπή της πυραμίδας: Η νέα δομή

Η διατροφική πυραμίδα 2025–2030 παρουσιάζει μια ριζικά ανεστραμμένη προσέγγιση σε σχέση με τις παραδοσιακές μορφές.

Η αλλαγή αυτή σηματοδοτεί στροφή από την ποσοτική κατανάλωση υδατανθράκων στην ποιοτική πρόσληψη θρεπτικών συστατικών.

Τα θετικά σημεία σύμφωνα με τον Συ.Δι.Κυ

Ο Σύνδεσμος Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου αναγνωρίζει ότι οι νέες οδηγίες:

♦ Ενθαρρύνουν την κατανάλωση φυσικών, ανεπεξέργαστων τροφίμων.

♥ Δίνουν έμφαση στην επαρκή πρωτεΐνη και στα υγιεινά λιπαρά.

♦ Απομακρύνουν τον πληθυσμό από τη ζάχαρη και τα υπερεπεξεργασμένα.

♥ Παρουσιάζονται με απλό και κατανοητό τρόπο.

Οι βασικές επιστημονικές ενστάσεις

Παρά τα θετικά βήματα, οι οδηγίες έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις διεθνώς. Κι αυτό γιατί οι οδηγίες παρουσιάζουν σημαντικά κενά:

Δεν παρέχουν επαρκή εξατομίκευση, αγνοώντας πληθυσμούς όπως παιδιά, ηλικιωμένους και άτομα με χρόνιες παθήσεις.Υποβαθμίζουν διατροφικά κρίσιμες ομάδες τροφών όπως τα όσπρια, που είναι βασικό στοιχείο της Μεσογειακής διατροφής. Επίσης, δεν αναδεικνύουν τον πλήρη ρόλο των φυτικών πρωτεϊνών.

Δίνεται υπερβολική έμφαση στο κόκκινο κρέας και τα πλήρη γαλακτοκομικά, που έρχονται σε αντίθεση με δεδομένα που τα συνδέουν με αυξημένο καρδιομεταβολικό και ογκολογικό κίνδυνο.

Η μείωση στις συνιστώμενες μερίδες φρούτων και λαχανικών έρχεται σε αντίθεση με παγκόσμιες διατροφικές συστάσεις οργανισμών όπως ο WHO και η EFSA..

Η έλλειψη αναφοράς στην ενυδάτωση, την φυσική δραστηριότητα και τον ύπνο (παρότι αποτελούν θεμέλια υγείας) παραβλέπει την ανάγκη για ολιστική προσέγγιση στην υγεία.

♥ Δεν υπάρχει καμία αναφορά στο νερό ως βασική ανάγκη καθημερινής κατανάλωσης.

Κώδωνας Κίνδυνου: Η ενυδάτωση είναι θεμέλιο για υγεία, πέψη, μεταβολισμό και εγκεφαλική λειτουργία.

♦ Οι παλιές πυραμίδες (π.χ. 2005) περιλάμβαναν εικόνα ή σύσταση για άσκηση.

Κώδωνας κίνδυνου: Η σωματική δραστηριότητα είναι κρίσιμη για την πρόληψη παχυσαρκίας, διαβήτη και καρδιοπάθειας.

Επιπλέον, περιέχουν πολιτικές και ιδεολογικές αποχρώσεις, γεγονός που δημιουργεί αμφιβολίες για την επιστημονική ουδετερότητά τους.

Τέλος, υπάρχει και η απουσία της περιβαλλοντικής διάστασης, σε μια εποχή όπου η βιωσιμότητα της διατροφής αποτελεί παγκόσμια προτεραιότητα.

Επομένως, ενώ οι νέες οδηγίες προωθούν μια πιο “καθαρή” διατροφή, η πλήρης εφαρμογή τους απαιτεί προσαρμογή στις ανάγκες του κάθε ατόμου, καλύτερη επιστημονική τεκμηρίωση και απουσία πολιτικής προκατάληψης.

Απόρριψη αποδεκτών παγκόσμιων συστάσεων

♦ Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (WHO) και ο FAO Codex Alimentarius δεν προτείνουν μηδενική ανοχή στη ζάχαρη ή στα λιπαρά όπως γίνεται στη νέα Πυραμίδα.

♥ Η αυστηρότητα των οδηγιών σε προστιθέμενα σάκχαρα και μη θερμιδικά γλυκαντικά θεωρείται μη ρεαλιστική και εν δυνάμει παραπλανητική.

 Έλλειψη Οικολογικής Βιωσιμότητας

♦  Η EAT-Lancet και το UN Environment Programme υποστηρίζουν ότι:

Οι οδηγίες αγνοούν πλήρως την περιβαλλοντική διάσταση της διατροφής. Επίσης, η αυξημένη κατανάλωση ζωικών προϊόντων έρχεται σε αντίθεση με τους στόχους κλιματικής ουδετερότητας.

Έλλειψη Ενσωμάτωσης Δεδομένων από Παγκόσμια Μελέτη

Πολλοί επιστήμονες (π.χ. από το Imperial College London) τονίζουν ότι: Οι οδηγίες δεν ενσωματώνουν σύγχρονα ευρήματα από μεγάλες διεθνείς βάσεις δεδομένων όπως η Global Burden of Disease.

Η American Heart Association (AHA) για τις νέες Διατροφικές Οδηγίες  

Υποστηρίζει: Την αύξηση της κατανάλωσης ολικών τροφών, φρούτων, λαχανικών, οσπρίων και δημητριακών ολικής. Επίσης, υποστηρίζει τον περιορισμό σε ζάχαρη, νάτριο και υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα. Την εκπαίδευση καταναλωτή μέσω ετικετών και διατροφικής πληροφόρησης

Εκφράζει επιφυλάξεις για: Την ενίσχυση κόκκινου κρέατος και πλήρων γαλακτοκομικών. Την απουσία σαφούς σύστασης για την κατανάλωση αλκοόλ

 Τι σημαίνουν όλα αυτά για σένα

Οι νέες Διατροφικές Οδηγίες δεν αποτελούν «μία δίαιτα για όλους». Το βασικό μήνυμα είναι η επιστροφή στο πραγματικό φαγητό, η μείωση της ζάχαρης και των υπερεπεξεργασμένων, αλλά και η ισορροπημένη πρόσληψη πρωτεΐνης, πάντα με μέτρο και ποικιλία. Επιτρέπει περισσότερη ελευθερία σε τρόφιμα που παλαιότερα θεωρούνταν “απαγορευμένα”, όπως το πλήρες γάλα ή το κόκκινο κρέας – αλλά με μέτρο.

Ωστόσο, η σωστή διατροφή πρέπει να προσαρμόζεται ατομικά, με βάση την ηλικία, το επίπεδο φυσικής σωματικής δραστηριότητας και την κατάσταση της υγείας του κάθε ατόμου. Επίσης, μια διατροφή πρέπει να είναι ισορροπημένη, με ποικιλία και μέτρο συμπεριλαμβάνοντας επαρκή ποσότητα θρεπτικών συστατικών, νερού και ενέργειας.Συμπερασματικά, θα πρέπει να ξέρεις ότι οι νέες Διατροφικές Οδηγίες ΗΠΑ 2025–2030 δεν αποτελούν απλώς μια ακόμα διατροφική πρόταση. Φέρνουν μια πιο «καθαρή» και απλουστευμένη προσέγγιση στη διατροφή, επαναφέροντας στο προσκήνιο την αξία της πραγματικής, ποιοτικής τροφής, και της καθημερινής υγιεινής συνήθειας, προωθώντας την απομάκρυνση από υπερεπεξεργασμένα προϊόντα και την αυξημένη πρόσληψη πρωτεΐνης και υγιεινών λιπαρών. Ωστόσο, τα επιστημονικά κενά, η απουσία ολιστικής θεώρησης και η περιορισμένη εξατομίκευση καθιστούν αναγκαία την κριτική ανάγνωση και προσαρμογή τους.

Όπως επισημαίνει ο Σύνδεσμος Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου, η υγεία δεν χτίζεται με ιδεολογίες ή απλουστευμένες πυραμίδες, αλλά με ισορροπία, επιστημονική τεκμηρίωση και σεβασμό στις πραγματικές ανάγκες του ανθρώπου.

Για τον Σύνδεσμο Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου

Prof Dr Ελένη Ανδρέου

Κλινική Διαιτολόγος, Διατροφολόγος

Προέδρος Συνδέσμου Διαιτολόγων Και Διατροφολόγων Κύπρου

info@cydadiet.org   eandreou@eleniandreou.diet