Το Imperial War Museum στο Λονδίνο φιλοξένησε την έκθεση “Emergency Exits: The Fight for Independence in Malaya, Kenya & Cyprus”, μια σημαντική ιστορική προσέγγιση των κινημάτων ανεξαρτησίας σε πρώην αποικιακά εδάφη της Βρετανικής Αυτοκρατορίας μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ανάμεσα στα εκθέματα που φιλοξενήθηκαν το καλλιτεχνικό έργο των «Μουσικών Συνοδοιπόρων» και η ερευνητική συμβολή της Έλενας Κυπριανού για τον ήρωα Γρηγόρη Αυξεντίου. Μάθε τώρα όλες τις λεπτομέρειες που αφορούν στην ιστορία του τόπου μας. 

Η έκθεση “Emergency Exits: The Fight for Independence in Malaya, Kenya & Cyprus”,  στο Imperial War Museum στο Λονδίνο, ήταν η πρώτη έκθεση του μουσείου, που επιχείρησε να φωτίσει μια περίοδο που η βρετανική κυβέρνηση της εποχής χαρακτήριζε ως «emergencies» – καταστάσεις εκτάκτου ανάγκης – παρουσιάζοντας πώς οι αγώνες ανεξαρτησίας σε πρώην βρετανικά αυτοκρατορικά εδάφη, μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου- στη Μαλαισία, την Κένυα και την Κύπρο- διαμόρφωσαν όχι μόνο τις ίδιες τις χώρες, αλλά και τη σύγχρονη Βρετανία και τον υπόλοιπο κόσμο.

Η Κύπρος στο επίκεντρο της ιστορικής μνήμης

Ιδιαίτερη θέση στην έκθεση κατείχε ο αγώνας της ΕΟΚΑ (Εθνική Οργάνωση Κυπρίων Αγωνιστών) για τον τερματισμό της βρετανικής αποικιοκρατίας. Μέσα από εκθέματα, μαρτυρίες και συνεντεύξεις αγωνιστών παρουσιάστηκαν πτυχές μιας δύσκολης περιόδου που σημάδεψε βαθιά τη συλλογική μνήμη του κυπριακού ελληνισμού. Η ερευνήτρια Έλενα Κυπριανού που επισκέφθηκε την έκθεση μαζί με την αντιπροσωπεία των Μουσικών Συνοδοιπόρων, μας ανέφερε χαρακτηριστικά: «Η έκθεση “Emergency Exits: The Fight for Independence in Malaya, Kenya & Cyprus” που παρουσιάστηκε  στο Imperial War Museum στο Λονδίνο ήταν μια έκθεση, που παρά τον κάπως επιφανειακό τρόπο που κινήθηκε όσον αφορά στην ιστορική διαδρομή, ομολογεί -μέσω των εκθεμάτων και συνεντεύξεων- τη θέληση των Βρετανών να διατηρήσουν την στρατηγικής σημασίας θέση της Κύπρου για τις δράσεις τους στη Μέση Ανατολή.

Η έκθεση παρουσίασε, στους 6 μήνες της διάρκειάς της, εκθέματα από τον αγώνα της ΕΟΚΑ – για να σταθούμε στην περίπτωση της Κύπρου – με αναφορές που ομολογούσαν τα καταπιεστικά μέτρα που επέβαλαν στην πατρίδα μας: Τους κατ’ οίκον περιορισμούς, τις συλλήψεις και τα κρατητήρια, τη φρίκη των βασανιστηρίων και την εύκολη καταδίκη σε θάνατο.

Μέσα από τα εκθέματά τους οι Βρετανοί παραδέχονται ότι ενθάρρυναν τις εντάσεις μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, βαθαίνοντας τον κοινοτικό διαχωρισμό ανάμεσα στην πλειοψηφία και μειοψηφία, κάνουν μια απλή αναφορά για τους εννέα απαγχονισθέντες και φιλοξενούν συνεντεύξεις ζώντων αγωνιστών της ΕΟΚΑ. Προβάλλουν ακόμα  απόσπασμα δηλώσεων του Υπουργού Αποικιών το 1954 που παραδέχεται πως «…υπάρχουν ορισμένες περιοχές στην Κοινοπολιτεία που λόγω των ιδιαίτερων περιστάσεων, ποτέ δεν μπορούν να περιμένουν να γίνουν πλήρως ανεξάρτητες».

Ακόμα οι επιμελητές /ερευνητές της έκθεσης επισημαίνουν ότι οι «Κύπριοι δεν μισούσαν τους Άγγλους, αλλά πάλευαν για το αυτονόητο: Το δικαίωμα τους να ζουν ελεύθεροι στην πατρίδα τους». Μέσα από τα εκθέματα ενημέρωσαν τους επισκέπτες πως οι επιζώντες αγωνιστές και οι απόγονοί τους στις τρεις χώρες που προαναφέραμε δικαιώθηκαν, με την πάλαι ποτέ αποικιακή δύναμη να απολογείται μέσα από το οπτικό πρίσμα που οι επιμελητές–ερευνητές παρέθεσαν.

Οι «Μουσικοί Συνοδοιπόροι» & ο Γρηγόρης Αυξεντίου 

Στην τελευταία αίθουσά της η έκθεση φιλοξένησε, αποχαιρετώντας τον επισκέπτη, αυτόν που αποκαλούσε «τρομοκράτη». Τον Γρηγόρη Αυξεντίου. Μέσα από τη ματιά του καλλιτεχνικού σχήματος «Μουσικοί Συνοδοιπόροι» και τον τρόπο που η ερευνήτρια του Έλενα Κυπριανού παρουσίασε τη δράση του ήρωα οι επιμελητές επέλεξαν να φιλοξενήσουν μια φωτογραφία με μέλη του σχήματος, να ερμηνεύουν το τραγούδι «ΖΗΔΡΟΣ» γραμμένο στα Ελληνικά και τον ανδριάντα του ήρωα στον Μαχαιρά. Αυτόν, που με τόσο πείσμα κυνήγησαν.

Η επιλογή αυτής της φωτογραφίας  αποτελεί μια ιδιαίτερα συμβολική στιγμή της έκθεσης… Αποτελεί μια έμμεση, αλλά ουσιαστική παραδοχή τους απέναντι στην ανωτερότητα της ιστορικής μορφής και της θυσίας του ήρωα. Αποτελεί, άραγε, και μια απολογία και μια μεταμέλεια για τον τρόπο εξόντωσής του;

Εκπαιδευτική εμπειρία για τη νέα γενιά

Την έκθεση επισκέφθηκαν εκατοντάδες σχολικές ομάδες της Βρετανίας. Οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να περιηγηθούν στα εκθέματα, να παρακολουθήσουν συνεντεύξεις και να θέσουν ερωτήματα σχετικά με τον αγώνα της ΕΟΚΑ και ιδιαίτερα για τους απαγχονισμούς των αγωνιστών.

Κατά την παρουσία της αντιπροσωπείας των Μουσικών Συνοδοιπόρων, το ενδιαφέρον των παιδιών υπήρξε έντονο και ουσιαστικό, ένα στοιχείο που επιβεβαιώνει τη σημασία τέτοιων πρωτοβουλιών για τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης στις νεότερες γενιές.

Η διαπίστωση της ομάδας των «Μουσικών Συνοδοιπόρων» μία: «Για πρώτη φορά όσοι αγωνίστηκαν ενάντια στην αποικιοκρατία δεν ονομάζονταν «τρομοκράτες». Επιλέξαμε να κρατήσουμε τα θετικά. Έγινε ένα τεράστιο βήμα όσον αφορά στην αντιμετώπιση του αγώνα της ΕΟΚΑ. Ενός αγώνα που στο τέλος οδήγησε στη δημιουργία της Κυπριακής Δημοκρατίας».

Φωτογραφίες: Ξενοφώντας Φωτίου & Έλενα Κυπριανού