Για περισσότερο από μισό αιώνα, οι μαρτυρίες τους έμεναν θαμμένες πίσω από τον φόβο, το κοινωνικό στίγμα και τη σιωπή. Γυναίκες και ανήλικα κορίτσια που βίωσαν τη σεξουαλική βία κατά την τουρκική εισβολή του 1974 κουβάλησαν το τραύμα τους για δεκαετίες χωρίς να ακουστούν. Σήμερα, 52 χρόνια μετά, η φωνή τους έφτασε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η ιστορία τους καταγράφηκε επίσημα μέσα από ένα ιστορικό ψήφισμα που αναγνωρίζει τα εγκλήματα σεξουαλικής βίας της περιόδου. Ο Κύπριος ευρωβουλευτής Λουκάς Φουρλάς μας μιλά για την πολύχρονη προσπάθεια που οδήγησε σε αυτή τη σημαντική εξέλιξη, τις συγκλονιστικές μαρτυρίες των γυναικών και το μήνυμα δικαιοσύνης που εκπέμπει πλέον η Ευρώπη.

Η τουρκική εισβολή χαρακτηρίστηκε βάρβαρη, γιατί πέρα από τις εκτελέσεις αθώων πολιτών και αιχμαλώτων στρατιωτών, περιελάμβανε και εκατοντάδες βιασμούς ανυπεράσπιστων γυναικών και νεαρών κοριτσιών. Και ενώ για τις άλλες πτυχές ακούστηκαν κατά καιρούς σφοδρές κατηγορίες, για το θέμα του άνανδρου βιασμού γυναικών, λίγα ειπώθηκαν και λιγότερο καταγγέλθηκαν. Η συντηρητική κυπριακή κοινωνία δεν επέτρεψε στις βιασθείσες γυναίκες να εξωτερικεύσουν τον πόνο τους. Κράτησαν τις φρικτές μνήμες ερμητικά στη σκέψη τους. Κάποιες είδαν συντρόφους τους και συγγενείς τους να δολοφονούνται, άλλες είδαν μέλη της οικογένειας τους να προσπαθούν να τις σώσουν από τη βαρβαρότητα των Τούρκων και να δέχονται πυρά από τους εισβολείς. Υπήρχαν γυναίκες που βιάστηκαν και στη συνέχεια δολοφονήθηκαν, όπως είναι γνωστή η ιστορία του βρέφους που θήλαζε σε νεκρό σώμα. Η Τουρκική στρατιωτική κουλτούρα επιτρέπει και απαιτεί τους βιασμούς κατά τη νικηφόρα προέλαση. Κι όμως, αυτό είναι ένα ειδεχθές έγκλημα πολέμου που η Τουρκία γνωρίζει καλά ότι το διέπραξε. Οι κύπριες βιασθείσες της εισβολής ανέρχονται σε εκατοντάδες. Και τώρα, μετά από 52 χρόνια σιωπής, αυτές οι γυναίκες μίλησαν… Άνοιξαν τα σώψυχα τους στην Επιτροπή Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Ο Κύπριος Ευρωβουλευτής Λουκάς Φουρλάς και η συνάδελφός του Ελεονώρα Μελέτη πέτυχαν ένα από τα πλέον σημαντικά ψηφίσματα. Το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με τις γυναίκες που υπέστησαν βιασμό, σεξουαλική βία και άλλες μορφές κακοποίησης κατά την τουρκική εισβολή του 1974. Σήμερα, ο Λουκάς Φουρλάς μας εξιστορεί όλη την πορεία μέχρι την επίτευξη του στόχου του για εξιλέωση όλων αυτών των γυναικών…

Κύριε Φουρλά, καταρχήν, σας συγχαίρουμε, γιατί επιτέλους εσείς και η Ελεονώρα Μελέτη, η Ελληνίδα συνάδελφος σας, πετύχατε να αναδείξατε στην Ευρωβουλή το πολύ σημαντικό θέμα του βιασμού γυναικών και κοριτσιών κατά την εισβολή των Τούρκων το 1974. Εξιστορήστε μου τα βασικά σημεία του χρονικού της πορείας σας μέχρι το ψήφισμα: Πότε ξεκίνησε η όλη προσπάθειά σας με την Ελεωνόρα Μελέτη, και πόση δυσκολία αντιμετωπίσατε για να συγκεντρώσετε μαρτυρίες των γυναικών που βιάστηκαν;  

Ξεκινώ από το τέλος. Πολλή δυσκολία. Αυτό που ζήσαμε ήταν συγκλονιστικό. Το θάρρος ανθρώπων που αποφασίζουν να πουν την αλήθεια τους, ακόμη κι αν χρειάστηκε να περιμένουν μισό αιώνα για να ακουστούν.

Όλα ξεκίνησαν από μια πεποίθηση μου. Ότι δεν μπορεί να υπάρξει πραγματική δικαιοσύνη και ιστορική μνήμη όταν υπάρχουν ιστορίες που δεν ειπώθηκαν ποτέ.

Από αυτή τη μη επιλογή, «γεννήθηκε», αν θέλετε, η πρωτοβουλία μου ενάμιση περίπου χρόνο πριν. Και με αυτήν, πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά στην Κύπρο, η επίσκεψη της Επιτροπής Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, με Εισηγήτρια τη φίλη Ελεονώρα Μελέτη. Η Επιτροπή άκουσε και κατέγραψε τις μαρτυρίες των γυναικών αυτών.

Και λίγους μήνες αργότερα στη Νέα Υόρκη, είχα την τιμή αλλά και την τεράστια ευθύνη να παραδώσω την έκθεση αυτή στον ίδιο τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες. Ένα χρόνο μετά την επίσκεψη στην Κύπρο της Επιτροπής, φτάσαμε σε μια ιστορική στιγμή. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υιοθέτησε ψήφισμα για τις κακοποιημένες γυναίκες της τουρκικής εισβολής. Και τελικά, όπως είδατε, οδηγήθηκε στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για έγκριση, όπου και εγκρίθηκε με συντριπτική πλειοψηφία.

Και τελικά από πόσες γυναίκες καταφέρατε να συγκεντρώσετε τις επώνυμες μαρτυρίες τους;

Από όλες εκείνες που ήταν έτοιμες να μιλήσουν. Οι μαρτυρίες των γυναικών αυτών, δεν ήταν απλές περιγραφές γεγονότων. Ήταν κραυγές που έρχονταν από το παρελθόν. Μνήμες που είχαν θαφτεί βαθιά για δεκαετίες. Ήταν γυναίκες που ξαναζούσαν μπροστά μας τις πιο σκοτεινές στιγμές της ζωής τους. Γυναίκες και ορισμένες ανήλικα κορίτσια τότε, που βίωσαν τη φρίκη του πολέμου με τον πιο βάρβαρο τρόπο. Που έγιναν στόχος, που κουβάλησαν μέσα τους τραύματα, φόβους και πληγές από τον τουρκικό στρατό το 1974, που δεν έκλεισαν ποτέ.

Υπήρξαν παιδιά που ενθάρρυναν τις μητέρες τους να ανοίξουν την καρδιά τους και να σας μιλήσουν για τις φοβερές εμπειρίες τους με το βιασμό, αλλά και μετά με την αντιμετώπιση που έτυχαν από την κοινωνία;

Πιστεύω πως ναι. Όμως υπάρχουν περιπτώσεις γυναικών που ακόμη και σήμερα τα παιδιά τους δεν γνωρίζουν ότι βιάστηκαν από Τούρκους στρατιώτες.

Αντιλαμβάνεστε ότι τόσο εγώ σε προσωπικό επίπεδο, όσο και η Επιτροπή Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, χειριστήκαμε το θέμα με απόλυτη διακριτικότητα και εχεμύθεια.

Γιατί αυτές οι γυναίκες δεν είναι αριθμοί σε μια έκθεση. Δεν είναι παράγραφοι σε ένα ψήφισμα. Είναι οι μανάδες μας. Οι γιαγιάδες μας. Οι αδελφές μας. Οι κόρες μας.

Ανέγερση Μνημείου για τις Γυναίκες Θύματα Σεξουαλικής Βίας 

Ευσταθεί ότι κάποιες ένιωσαν άβολα όταν πληροφορήθηκαν για την εισήγηση δημιουργίας μνημείου προς τιμήν τους – με το φόβο εάν αναγραφούν τα ονόματά τους.

Μία γυναίκα εξ αυτών που μας μίλησαν, ουσιαστικά εξομολογήθηκαν στην Επιτροπή, με πήρε τηλέφωνο και με ρώτησε «γιέ μου έντζαι να γράφει τα ονόματά μας ένε; Επειδή οι οικογένειες μας εν το ξέρουν». Είναι πραγματικά συγκλονιστικό να ακούς μια γυναίκα που έχει υποστεί όλη αυτή την κακοποίηση να σε ρωτά αυτό το πράγμα. Τη διαβεβαίωσα πως όχι. Σε καμία περίπτωση.

Η ανέγερση Μνημείου στη Λευκωσία, θα γίνει για τις Γυναίκες Θύματα Σεξουαλικής Βίας, ως χώρος μνήμης και αναγνώρισης.

Πιστεύετε ότι με το ιστορικό ψήφισμα θα αγγίξετε ευρωπαϊκές ευαίσθητες χορδές και η Τουρκία θα υποστεί συνέπειες για τις πράξεις της;

Θα απαντήσω λέγοντας το εξής. Κάποιοι με ρώτησαν γιατί δεν ήμουν εγώ ο Εισηγητής. Η απάντηση είναι απλή. Δεν έπρεπε να είμαι εγώ. Η αξιοπιστία και η αντικειμενικότητα αυτής της διαδικασίας απαιτούσαν ο Εισηγητής να μην είναι Κύπριος.

Και ακριβώς γι’ αυτό, το αποτέλεσμα απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη αξία. Γιατί η αλήθεια δεν αναγνωρίστηκε μόνο από εμάς. Αναγνωρίστηκε από την ίδια την Ευρώπη. Αναγνωρίστηκε από ανθρώπους που δεν κουβαλούσαν το δικό μας τραύμα. Και πιστέψτε με, αυτό δίνει στη δικαίωση ακόμη μεγαλύτερη δύναμη.

Εν τέλει, σε τι θα βοηθήσει η όποια καταδίκη της Τουρκίας στην κυπριακή υπόθεση;

Στο να μην εξισώνεται ο θύτης με το θύμα. Είναι ξεκάθαρο ποιος είναι ποιος. Άλλωστε, οι γυναίκες αυτές περίμεναν πενήντα δύο χρόνια να ακούσουν ότι κάποιος τις πίστεψε. Ότι κάποιος αναγνώρισε την αλήθεια τους. Ότι η Ευρώπη αναγνώρισε πως όσα υπέστησαν δεν ήταν μια ξεχασμένη υποσημείωση της ιστορίας. Ήταν ένα έγκλημα πολέμου που διέπραξε η Τουρκία στην Κύπρο.

Οι ίδιες οι γυναίκες που επέζησαν και κουβαλούν μέσα τους τον βιασμό, θα νιώσουν κάποια εξιλέωση;  

Όπως ανέφερα πολλές φορές μέχρι σήμερα, ο σκοπός ήταν να σπάσει μια σιωπή 52 χρόνων. Θα επαναλάβω αυτό που τους είπα. Όσες μας ακούνε σήμερα, θέλω να γνωρίζουν κάτι. Η Κύπρος σας ακούει. Η Ευρώπη σας ακούει. Η Ιστορία σας ακούει. Η αξιοπρέπειά σας νίκησε τον φόβο. Η αλήθεια σας νίκησε τη σιωπή. Και η δύναμή σας νίκησε τη λήθη.

Για πενήντα δύο χρόνια κάποιοι πίστεψαν ότι η ιστορία σας θα χαθεί. Αποδείξαμε ότι έκαναν λάθος. Γιατί η αλήθεια μπορεί να καθυστερεί. Αλλά δεν πεθαίνει ποτέ. Και η δικαιοσύνη μπορεί να αργεί. Αλλά πάντα βρίσκει τον δρόμο της.

Πέραν από την ηθική πτυχή, υπάρχει περίπτωση σημαντικής οικονομικής καταδίκης της Τουρκίας και να πληρώσει στα θύματα των βιασμών σημαντικές αποζημιώσεις;

Στο ψήφισμα, απαιτείται η αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων από την Κύπρο, καταγράφεται η άρνηση της Τουρκίας να συνεργαστεί στο θέμα των αγνοουμένων και καλείται ο ΟΗΕ να διερευνήσει τα σχετικά αρχεία ώστε να τεκμηριωθούν πλήρως οι θηριωδίες που διαπράχθηκαν.

Επίσης, καταδικάζει με τον πλέον έντονο τρόπο την τουρκική εισβολή και τη συνεχιζόμενη παράνομη κατοχή, τονίζει ότι η Τουρκία φέρει ευθύνη βάσει του διεθνούς δικαίου και την καλεί για αποκατάσταση, αποζημιώσεις και πλήρη αναγνώριση των θυμάτων.

Και τί γίνεται με όλες εκείνες τις γυναίκες που δεν τόλμησαν να ανοίξουν την καρδιά τους, δεν θα νιώσουν αυτή την εξιλέωση και δεν θα αποζημιωθούν;

Καμία απόφαση δεν μπορεί να σβήσει όσα συνέβησαν. Κανένα ψήφισμα δεν μπορεί να επιστρέψει χαμένα χρόνια. Καμία αναγνώριση δεν μπορεί να διαγράψει τον πόνο. Αλλά η δικαιοσύνη αρχίζει από την αλήθεια. Και η αλήθεια αρχίζει όταν σπάει η σιωπή.

Σήμερα, πενήντα δύο χρόνια μετά, η σιωπή έσπασε. Και έσπασε χάρη στο θάρρος αυτών των γυναικών. Όχι χάρη σε εμάς. Σε εκείνες. Σε εκείνες που βρήκαν τη δύναμη να μιλήσουν. Σε εκείνες που ξανάνοιξαν τις πληγές τους για να μη ζήσει καμία άλλη γυναίκα αυτό που έζησαν οι ίδιες.

Η δικαιοσύνη αρχίζει από την αλήθεια. Και η αλήθεια αρχίζει όταν σπάει η σιωπή

Μήπως ήρθε το πλήρωμα του χρόνου για να εκδοθεί μια Μαύρη Βίβλος για τα εγκλήματα της Τουρκίας, που θα μπορεί να αποτελέσει πυξίδα για τη λύση του κυπριακού;

Το Κυπριακό ήταν και παραμένει ένα άλυτο ευρωπαϊκό ζήτημα παράνομης εισβολής και κατοχής.

Οι ευθύνες της Τουρκίας είναι βαρύτατες και η φραστική καταδίκη δεν έχει κανένα αποτέλεσμα. Υπάρχει ανάγκη και αυτό είναι έκδηλο να ασπαστεί η Ένωση μία κοινή εξωτερική πολιτική. Το έχω πει πολλές φορές και αυτό είναι φανερό, ότι η Τουρκία καταλαβαίνει μόνο από λόγια που συνοδεύονται από πράξεις και η ΕΕ θα πρέπει να επαναπροσδιορίσει τη σχέση της με τον Ερντογάν.

Και πώς κρίνετε την αντίδραση ορισμένων που αντέδρασαν στο πρόσφατο ιστορικό ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, και ακριβώς τώρα ήρθαν να δημοσιοποιήσουν ότι ανακάλυψαν και ανάλογα ελληνικά εγκλήματα;

Τα όσα υπέστησαν οι γυναίκες και τα κορίτσια της Κύπρου το 1974, ήταν έγκλημα πολέμου από τον τακτικό τουρκικό στρατό. Ήταν στρατηγική που χρησιμοποιήθηκε από τον οργανωμένο τουρκικό στρατό, με σκοπό τη δημιουργία κλίματος φόβου και χάους. Με σκοπό να εκκενώνονται χωριά και περιοχές προτού καν φτάσουν τα τουρκικά στρατεύματα, λόγω του φόβου βιασμού και κακοποίησης. Συνεπώς να προελαύνει ο τουρκικός στρατός ανενόχλητος.

Η Τουρκία ενοχλείται από την αλήθεια… Αυτό σημαίνει ότι κάναμε σωστά τη δουλειά μας.

Και παρόλο ότι η μνήμη δεν σβήνει, η αλήθεια δεν παραγράφεται και η δικαιοσύνη για τα θύματα παραμένει διαχρονικό αίτημα, σήμερα, το Υπουργείο Εξωτερικών της Τουρκίας επιτίθεται σφοδρά κατά της Ευρωπαϊκής Ένωσης μετά το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την Κύπρο, κάνοντας λόγο για «μεροληπτική προσέγγιση», ενώ απορρίπτει τις αναφορές που αφορούν τον ρόλο των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων. Μάλιστα, χαρακτήρισε το ψήφισμα «άκυρο και ανυπόστατο», υποστηρίζοντας ότι περιλαμβάνει «αβάσιμες και παράλογες κατηγορίες κατά των ηρωικών τουρκικών ενόπλων δυνάμεων». Τι έχετε να πείτε περί αυτού;   

Ότι όταν η Τουρκία ενοχλείται από την αλήθεια, σημαίνει ότι κάναμε σωστά τη δουλειά μας. Ότι η ιστορία της Τουρκίας είναι από μόνη της ένα τεράστιο ποινικό μητρώο.

Η ιστορική αλήθεια δεν διαγράφεται με ανακοινώσεις ούτε σβήνει με προπαγάνδα. Η Τουρκία, αντί να επιτίθεται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, οφείλει να αναμετρηθεί με το παρελθόν της, να αναγνωρίσει τις ευθύνες της και να αποδώσει δικαιοσύνη στα θύματα.

Σε όσους επιμένουν να αρνούνται τα εγκλήματά τους, η απάντησή μας είναι μία: Η αλήθεια δεν φιμώνεται, η μνήμη δεν διαγράφεται και η δικαιοσύνη δεν παραγράφεται.